مادر همه کلاهبردارهای تاریخ

سخنی است از وارن بافت (ثروتمند ترین سرمایه گذار دنیا) که وقتی مد تبدیل به جزر می شود مشخص می شود که چه کسی لخت شنا می کرده است.
یکی از این کسانی که لخت شنا می کرده است کسی است به نام مدوف (Madoff). مدوف بیش از 50 میلیارد دلار (به شیوه معروف کلاهبردار تاریخی، پانزی) کلاهبرداری کرده است. کلاهبرداری به شیوه پانزی در اساس بسیار ساده است. پانزی کسی بود که پول مردم را به عنوان سرمایه گذاری می گرفت ولی واقعا سرمایه گذاری نمی کرد بلکه با پولی که از سرمایه گذاران بعدی می گرفت پول و سود سرمایه گذاران قبلی را می پرداخت. مشخص است که این کار تا ابد نمی تواند ادامه پیدا کند. کلاهبرداری مدوف از کار پانزی پیچیده تر ولی در اساس همان شیوه بوده است. این کلاهبرداری بزرگترین کلاهبرداری در تاریخ توسط یک فرد است.
پ.ن. نوع دیگر کلاهبرداری در سرمایه گذاری همان روش شرکت های هرمی مانند گلد کوئیست است که با روش پانزی متفاوت است.

نشانه هایی از ادامه رکود در آینده

شاخص بهای عمده فروشی در ماه نوامبر در امریکا ۲.۲٪ کاهش پیدا کرده است که به احتمال زیاد به معنای تورم منفی برای دومین ماه متوالی است. تورم منفی دوباره در ماه نوامبر نشان دهنده این است که رکود تمام نشده است. در اول این هفته هم دولت امریکا ۳۰ میلیارد دلار اوراق قرضه سه ماهه را به حراج گذاشت که به قیمت کمتر از پنج هزارم درصد! فروش رفت. در این میان یکی از خریداران حتی حاضر شده است که به ازای هر یک دلار به دولت قرض می دهد چهار هفته دیگر ۹۹.۹ سنت پس بگیرد. ترکیب این دو سیگنال مهم اقتصادی نشان می دهد که اعتماد در بازار بسیار سست است و ترس نیروی غالب بر بازار است و تا زمانی که ترس غالب است بحران ادامه خواهد داشت. زمانی روزولت در مواجهه با شرایطی مشابه گفته بود که : "تنها چیزی که باید از آن بترسیم خود ترس است."
The only thing that we should fear is the fear itself.

نوشته قبلی من راجع به تورم منفی

نرخ بیکاری گمراه کننده

اجازه بدهید که این نوشته را با یک سوال شروع کنم: آیا نرخ بیکاری 8% فقط به این معنی است که تعداد بیکاران دو برابر حالتی است که نرخ بیکاری 4% است؟
جواب کوتاه: نه
جواب بلندتر: به هیچ وجه نه.
چرا؟
وقتی بیکاری در مثلا امریکا 4% است (درست مانند سال 1999 در امریکا)احتمالا کسانی که بیکار شمرده می شوند آنهایی هستند که یک شغل را رها کرده اند تا دنبال شغل بهتری بگردند (بیکاری اصطکاکی). یا کسانی که مهارتشان با فرصتهای اشتغال مطابقتی ندارد(بیکاری ساختاری). فرصتهای اشتغال به وفور پیدا می شوند و دستمزدها در حال افزایش شدیدند. همه از نرخ بیکاری پائین سود می بردند حتی کسانی که هم اکنون شغل دارند. اگر کسی بیکار است از سر انتخاب است و نه به خاطر کمبود فرصت.
نرخ بیکاری جدید امریکا برای ماه نوامبر اعلام شده که برابر 6.7 درصد است. این نرخ بیکاری اما، گمراه کننده است. شرایط کار در امریکا در وضعیتی بسیار بد قرار دارد. این آمار اولا کسانی را که از روی ناامیدی دیگر به دنبال شغل نمی گردند لحاظ نمی کند. ثانیا، این آمار کسانی را که شغل پاره وقت دارند و به امید یافتن شغل تمام وقتند را نیز شامل نمی گردد. اگر این دو عدد را به تعداد بیکاران اضافه کنیم (که هیچ کشوری از امریکا گرفته تا ایران این کار را نمی کند.) نرخ بیکاری بدست می آید که نرخ بیکاری موثر نامیده می شود. نرخ موثر بیکاری در ماه نوامبر در امریکا 12.5 درصد بوده است که این یکی بسیار نگران کننده است.
اگر نرخ بیکاری مثلا 8% شود، در آن صورت به تعداد افراد گروه ناامید از کار و پاره وقت هایی که در آرزوی یافتن کار تمام وقتند به شدت اضافه می گردد. به همین دلیل است که نرخ بیکاری 8% برای امریکا فاجعه اقتصادی به شمار می آید.
حال نرخ رسمی بیکاری ایران را در نظر بگیرید که حدود 11% است. این نرخ بیکاری به معنی وجود میلیونها فرد است که ناامید از یافتن کار هستند و به همین دلیل در آمار بیکاری نمی آیند. و یا میلیونها جوانی که احتمالا کاری نیمه وقت دارند و منتظر کار دائمند.
نکته دیگر این است که نرخ بیکاری یکسان در دو کشور به معنی یکسان بودن شرایط کار دو کشور نیست. دلیل آن هم اولا این است که نرخ بیکاری یک تعریف تکنیکی است که در کشور های متفاوت فرق میکند. ثانیا بعضی کشورها به بیکاران خود بیمه بیکاری می پردازند و چتر حمایت از بیکاران در آن کشورها موجود است. این بیمه بیکاری خود اولا باعث افزایش بیکاری می شود و ثانیا بیکاری در این کشورها آنقدر که در دیگر کشورها بد تلقی می شود مصیبت بار نیست.

واقعیت تلخ وابستگی

بحران اقتصادی اخیر امریکا و جهان واقعیت تلخی را آشکار تر از همیشه کرده است و آن واقعیت این است که زندگی ما وابسته به مصرف نفت دیگران است. اصلا ما ثروتی از خود نداریم و قادر به تولید ثروت نبوده ایم. (مخصوصا در این چهارصد سال بعد از صفویه.) همین نفتمان را هم دیگران کشف کرده اند و دیگران ظرفیت تولیدش را ایجاد میکرده اند و می کنند.
هر زمان که تقاضایشان برای نفت ما افزایش پیدا می کرده است، ما ثروتمندتر شده ایم. و هر زمان که مانند بحران اخیر مصرفشان را کاهش داده اند ما ثروتمان را از دست داده ایم.
هر دولتی هم که در ایران به قدرت می رسیده است با قول کاهش وابستگی به نفت آمده و موفقیتی به دست نیاورده است. و این داستان در آینده هم تکرار خواهد شد. حالا هم می گویند که با نفت 5 دلاری مملکت را می چرخانیم. شوخی کردید و ما هم خندیدیم.
وقت آن است که اقرار به واقعیت تلخ کنیم. بدون فهمیدن این مشکل اساسی، اشتباهات گذشته را تکرار خواهیم کرد. باید بدانیم که نفت در ذات خود ارزشمند نیست. ارزش نفت از آنجا می آید که کسانی که ثروت تولید می کنند خواهان مصرف آنند. اگر ما می خواهیم که از وابستگی به نفت رهایی پیدا کنیم راه حل تولید ثروت از راهی دیگر است. درست است که اقتصاد امریکا هم وابسته به نفت است ولی باور کنید که نوسانات اقتصادی ایران در اثر تغییرات قیمت نفت به مراتب بزرگتر از نوسانات اقتصاد امریکا در اثر شوکهای نفتی است. امریکا و بقیه تولید کنندگان ثروت بیکار ننشسته اند. استاندارد CAFE را ببینید، نگاهی به سرمایه گذاری شرکتهای اتومبیل سازی در زمینه ماشین های هایبرید و برقی بیندازید تا بفهمید که تهدید جدی است. فرصت زیادی باقی نیست، قبل از آنکه آنها وابستگی خود را به نفت کاهش دهند ایران باید وابستگی خود را به نفت کاهش دهد.
و البته به نفت نباید بد گفت که با این طرز تفکر پیران قوم، اگر نفت نداشتیم افغانستانی دیگر بودیم.